 |
 |
 |
 |
||||||||||||||||||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
 |
||||||||||||||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
 |
||||||
|
2002 SKVR Nascholingsproject MOOI ZO!? Filosoferen en Schrijven Co-auteur: Francisca Stam MOOI ZO!? Filosoferen & Schrijven is een nascholingsproject voor leraren in het primair onderwijs op het gebied van kunsteducatie, binnen een multidiciplinair kunstcontract op maat. Kern van het project is een methodiek gebaseerd op het idee dat het systematisch uitwisselen van leeservaring kinderen helpt na te denken en te praten over wat zij gelezen hebben. Het filosofisch gesprek prikkelt allereerst de nieuwsgierigheid. Daarnaast voorziet het leerlingen van denkgereedschap wat zij bewust gaan hanteren. De combinatie van deze factoren bevordert het vormen en verwoorden van een eigen wereldbeeld, waarin ruimte is voor een breder perspectief aan opvattingen. De rol van de leerkracht hierbij is vooral die van een gespreksbegeleider. De taalwerkvormen helpen leerlingen plezier en vertrouwen te krijgen in de eigen woorden. Bij het kiezen van woorden gaat het niet om hoe het hoort, maar om een keuze vanuit eigen normen en inzichten. Hierbij is het van belang dat leerkrachten zoeken naar werkvormen waarin leerlingen zelf het woord nemen. Deze aspecten komen voortdurend terug in de verschillende onderdelen die dit nascholingsproject omvat: - op leerlingenniveau filosofische gesprekken en literaire lessen - op leerkrachtenniveau voorbeeldlessen - schoolniveau b.v. workshop, informatie ouders, tentoonstelling 2003
‘Waarom zou je over al die vragen nadenken?’ Lespakket bij de maand van de Filosofie 2003
De vier lessen in dit pakket sluiten aan bij een aantal belangrijke onderwerpen en denkstrategieën binnen de filosofie. Om meer grip te krijgen op alles wat er op ons af komt proberen we voortdurend de wereld om ons heen te ordenen. Hoe een deel van die ordening plaats zou kunnen vinden is onderwerp van gesprek in les 1: ‘Is alles gemaakt van deeltjes?’ In les 2: ‘Spoken bestaan niet!’ wordt op speelse wijze een aanzetje gegeven om het maken van vooronderstellingen of hypotheses te onderzoeken. In les 3: ‘Kostbaar’ oefenen de kinderen zich in het verlenen van betekenis aan een begrip. Les
2004 Een filosofische reis door de jeugdliteratuur Lesmateriaal voor de kunsteducatie Een filosofische reis door de jeugdliteratuur is een project voor de kunsteducatie waarin literaire vorming en kinderfilosofie in een unieke combinatie worden aangeboden. Een inspirerend verhaal of gedicht uit de jeugdliteratuur is in dit materiaal de aanzet voor een uitgebreide uitwisseling van gedachten. De verschillende werkvormen - filosoferen, schrijven en in het verlengde hiervan enkele creatieve activiteiten - bieden kinderen de gelegenheid hun leesbeleving uit te wisselen, te verlengen en te verdiepen. Verdieping van de leesbeleving draagt bij aan leesplezier, oordeelsvermogen, uitdrukkingsvermogen en tekstbegrip. Het filosofisch gesprek prikkelt allereerst de nieuwsgierigheid. Daarnaast leert het kinderen een aantal denkstrategieën: het stellen van vragen, argumenteren, redenen geven, zoeken naar waarheid en bewijs, verhelderen, samenvatten, vergelijken, generaliseren en abstraheren. Deze denkstrategieën leren ze bewust hanteren. Gedachten die kinderen ontwikkelen tijdens het filosoferen kunnen uitgangspunt zijn om zelf originele, creatieve en oorspronkelijke verhalen of gedichten te schrijven. 2005 Voel Blauw Lespakket bij de maand van de Filosofie 2005 In dit pakket staan twee thema’s centraal: Zintuiglijke waarneming en kleuren We nemen de wereld om ons heen waar met onze zintuigen. Hoe we dat doen en wat het oplevert is onderwerp van gesprek in les 1: ‘Vijf zintuigen’ In les 2: ’Zintuigen combineren ’ onderzoeken de kinderen op speelse wijze de relatie tussen waarneming en ons voorstellingsvermogen. Les In les 4: ‘Voel blauw’ komt de invloed die kleuren op ons hebben ter sprake. EXTRA: Schrijf een triolet. Om deze serie lessen als geheel af te ronden wordt een idee gegeven voor een verwerking door middel van een schrijfopdracht.
Documijn Fotografie en filosofie erfgoedproject voor de middenbouw van het primair onderwijs Co-auteurs: Leny Berkhoudt, Myriam Simons Documijn is een project waarin cultureel erfgoed wordt gecombineerd met fotografie en filosofie. Het is bestemd voor de groepen 5 en 6 van het Primair Onderwijs. Documijn biedt kinderen de gelegenheid om kennis te maken met ons Rotterdams cultureel erfgoed. Ze hebben zich misschien nooit gerealiseerd dat er instellingen zijn die documenten, boeken, brieven, kunstwerken, foto’s, films, geluidsopnames etc. bewaren voor later. Al die documenten vertellen iets over onze gemeenschappelijke geschiedenis. Hierdoor leren we ons verleden beter kennen, wat ook van belang is voor ons heden en onze toekomst. Zo kunnen mensen later bijvoorbeeld begrijpen waarom iemand een brug heeft bedacht tussen Rotterdam Centrum en Zuid. Of hoe Rotterdam eruit zag voor het bombardement in de Tweede Wereld Oorlog, of direct erna. In dit project worden foto’s uit instellingen voor cultureel erfgoed gebruikt. Die foto’s zijn interessant om te bekijken. Zij vertellen ieder een deel van het verhaal van Rotterdam. De geselecteerde foto’s beslaan een gedeelte van de geschiedenis van Rotterdam. Veel ervan zijn afgestaan door het Rotterdams Gemeentearchief en zijn gemaakt in de jaren ’20-’30-’40-’50-’60. De meer recente foto’s zijn afkomstig uit het archief van Galerie Duo Duo. In het project Documijn wordt een verband gelegd tussen de foto’s uit de archieven en wat kinderen zelf bewaren. Ieder mens heeft een persoonlijk archief, waarin de familiegeschiedenis wordt verhaald. Die fotoalbums, brieven, kaarten, plakboeken, souvenirs en nog veel meer geven een beeld van onze persoonlijke geschiedenis. En die vormt een deel van onze gemeenschappelijke geschiedenis. Dit project maakt de kinderen daarvan bewust.
FILOSOFEREN met BEELDEN Een uitdagende wandelroute door de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum voor kinderen en volwassenen vanaf 7 jaar Co-auteur: Herman Tibosch Het Kröller-Müller Museum ontwikkelde in samenwerking met kinderfilosofe Doelgroep: Kinderen vanaf 7 jaar Kosten: € 5,00 (scholen met een scholenkaart krijgen de methode gratis toegestuurd) Filosoferen met Beelden is een bijzondere lesmethode voor kinderen van de basisschool ( vanaf 7 jaar) en iedereen die het leuk vindt om te filosoferen over kunst. In de methode staan niet de kunsthistorische feiten centraal, maar juist de vragen en gevoelens die een werk bij je kan oproepen. Filosoferen met Beelden stimuleert de fantasie en de persoonlijke interpretatie en stuurt aan op een nieuwe, frisse kijk op kunst! Filosoferen met Beelden biedt al het nodige materiaal voor een inspirerend bezoek aan de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. Naast prikkelende filosofische vragen en actieve doe-opdrachten bevat deze lesbrief ook suggesties voor een voorbereidende en afsluitende les.
2006 ‘Daarom is geen reden’ Lespakket bij de maand van de Filosofie 2006
Dit pakket omvat vier uitgewerkte gespreksvoorbereidingen. Het is ook een voorproefje van een groter programma ‘Democratie in Dialoog’. Dit is een programma Filosoferen met Kinderen dat in de komende twee jaar door het Centrum voor Kinderfilosofie zal worden ontwikkeld. Het is een programma met een doorgaande lijn, bestemd voor de hele basisschool, dus voor kinderen van 4 t/m 12 jaar. Democratie in Dialoog plaatst het filosoferen met kinderen binnen de vorming tot democratisch burgerschap. Voor Groep ½: Les 1: Goed of niet goed Hierbij gaat het om het oordelen over het gedrag van twee verhaalkarakters Kikky en Tonny. De kinderen leren vertellen hoe ze tot hun oordeel komen. Aan elke situatie zitten vele en kanten en die ontdek je als je hoort hoe anderen tot hun oordeel zijn gekomen. Voor Groep ¾: Les 2: De stem van Marie Stemmen horen is voor kinderen geen ongewoon verschijnsel. Ze zullen er graag over praten. Er zijn verschillende interessante vragen rondom stemmen in ons hoofd. In deze suggestie gaat het er ook om de dialoog tussen kinderen te bevorderen. Voor Groep 5/6: Les 3: Vier plaatjes In deze les staat afleiden centraal. Afleiden is het uit aanwijzingen concluderen tot iets dat niet direct is gegeven. We kunnen bijvoorbeeld iets afleiden uit wat we waarnemen. Trekken we altijd de juiste conclusies? In deze les gaat het vooral om het ontwikkelen van redeneervaardigheden. Voor Groep 7/8: Les 4: Is het waar? Wat is waar en wat is niet waar? Wanneer zeggen we eigenlijk dat iets waar is? Dat zullen de kinderen in deze suggestie met elkaar onderzoeken. Het thema sluit uitstekend aan bij het thema van de Maand van de Filosofie ‘Niets dan de waarheid’.
FILOSOFEREN met NATUUR
Een uitdagende fietstocht over Het Nationale Park De Hoge Veluwe voor kinderen en volwassenen vanaf 7 jaar Co-auteur: Henk Ruseler
‘Filosoferen met Natuur’ is een uitgave die volgt op ‘Filosoferen met Beelden’, dat al eerder werd geïntroduceerd door het Kröller-Müller Museum. Het werkboek is voor € 5,00 verkrijgbaar in de Parkwinkel in het Bezoekerscentrum van Het Nationale Park De Hoge Veluwe. Filosoferen met Natuur is een bijzondere lesmethode voor kinderen van de basisschool ( vanaf 7 jaar) en iedereen die het leuk vindt om te filosoferen over natuur. De methode gaat niet zozeer over de kennis van de natuur, maar juist de vragen en gevoelens die natuur bij je kan oproepen. Filosoferen met Natuur stimuleert de fantasie en de persoonlijke interpretatie en stuurt aan op een andere kijk op natuur. Filosoferen met Natuur biedt al het nodige materiaal voor een leuk bezoek aan Het Nationale Park De Hoge Veluwe. Naast prikkelende en filosofische vragen en actieve doe-opdrachten bevat dit lesboekje ook suggesties voor een voorbereidende en afsluitende les. Voor de kinderen zijn er elf leuke en inspirerende kopieerbladen. Ook geschikt voor ouders met kinderen!
Ik mis je zo Project over afscheid voor groep 7 en 8 van het primair onderwijs Co-Auteurs: Francisca Stam, Yvonne van der Haven, Jikke Kuiper Ieder kind heeft ervaring met afscheid nemen. Afscheid gaat gepaard met verlies en verdriet. Dat geldt natuurlijk in extreme mate voor het afscheid van een gestorvene. De rituelen daaromheen zijn vaak sterk cultureel en religieus gekleurd en hangen onder meer samen met opvattingen over het mogelijke voortbestaan van de ziel en de overgang daarvan naar een ander zijnsniveau. Ook als kinderen een dergelijke situatie nog niet hebben meegemaakt, zijn zij vertrouwd met emoties rond afscheid en verwijdering. Echtscheiding, afscheid van een vertrouwde omgeving, van een vriendje of vriendinnetje, een huisdier, zelfs het verlies van een voorwerp waaraan ze gehecht zijn, vormen ingrijpende ervaringen. Kinderen hebben zo hun eigen manieren om het verlies van wat hen dierbaar is, te verwerken. Het project 'Ik mis je zo' biedt kinderen de kans om ervaringen met afscheid van welke aard dan ook met elkaar te delen en er persoonlijk vorm aan te geven. Ik mis je zo is een educatief project van de SKVR dat kinderen uit de bovenbouw van het basisonderwijs de kans biedt ervaringen met afscheid, van welke aard dan ook, met elkaar te delen en er persoonlijk vorm aan te geven. Hoe? Het educatietraject maakt gebruik van kunstzinnige middelen. Door onder andere: • een lesbrief inclusief dvd op school • vertelvoorstellingen door oudere Rotterdammers met verschillende culturele achtergronden op drie gemeentelijke begraafplaatsen. Crooswijk, de Zuiderbegraafplaats en begraafplaats Hoek van Holland. • een workshop filosoferen en kunst maken door een docent van de SKVR Het project ‘Ik mis je zo’ is op gemeentelijk niveau overdraagbaar.
2007 LANDSCHAP LEEFT! Jaarbijlage Nieuwsbrief / Lespakket maand van de Filosofie 2007 LANDSCHAP LEEFT! is ontstaan uit de samenwerking tussen Kasteel Groeneveld, buitenplaats voor stad en land te Baarn en Centrum Kinderfilosofie Nederland. Het is ontwikkeld voor de bovenbouw van het basisonderwijs. Enkele elementen lenen zich als inspiratiebron voor kinderen vanaf zeven jaar. Het boekje bestaat uit twee delen. Ten eerste een lees – en kijkdeel met uitspraken, gespreksverslagen en tekeningen van kinderen. Het andere deel is bedoeld voor leraren of begeleiders. Hierin vind je informatie en ideeën om - zowel met een groep als in kleiner verband - na te denken en praktisch aan de slag te gaan. Het filosoferen en de praktische opdrachten zijn vooral bedoeld om met plezier het thema te verkennen. We willen je daarom aanraden, alles door te kijken en dan te kiezen. Natuurlijk kun je ook alle opdrachten doen! Het materiaal is mede ontwikkeld in de praktijk. Kinderen op twee basisscholen, zijn er gedurende enkele weken mee bezig geweest, ongeveer een uur per keer. Veel van hun ideeën en suggesties zijn er in meegenomen. Dit deel van het boekje bevat : - een oriëntatie op het thema landschappen vanuit de invalshoek van de tentoonstelling LANDSCHAP LEEFT in Kasteel Groeneveld, - tien tips voor het filosoferen, - zeven filosofische vragen, bedoeld om kinderen - en volwassenen! te prikkelen, om op een open manier naar landschappen te kijken en er over na te denken. Bij iedere vraag vervolg- en verdiepingsvragen, die het gesprek op gang helpen houden en verdiepen, - suggesties voor praktische opdrachten, sommige met werkbladen. Dit materiaal sluit aan bij de tentoonstelling LANDSCHAP LEEFT, maar kan ook los daarvan worden gebruikt. De tentoonstelling is gericht op groep 6 t/m 8 van het basisonderwijs.
FILOSOFEREN IN HET THEATER Lespakket voor dramadocenten Theater, fascinerend! Of je er nu naar kijkt of speelt, het raakt, en dat komt doordat het gelaagd is. Filosoferen is een van de mooiste activiteiten die je met kinderen kunt doen als je wilt dat ze over de diepere dimensies gaan nadenken. Je krijgt bij het filosoferen de gelegenheid om je eigen denken en dat van anderen te verkennen: wat vind ik zelf? Welke betekenis hebben de gedachten en ideeën van anderen? Filosoferen creëert de ruimte voor een ont-moeting. Je neemt niet zomaar iets voor lief. Samen ga je op zoek naar de rijkdom van bijvoorbeeld het thema voor een theatervoorstelling. In een filosofisch onderzoek kun je verschillende uitgangspunten en gezichtspunten met elkaar vergelijken. Verbanden die eerst niet zichtbaar waren, kunnen hier naar boven komen. Tijdens het filosoferen groeien nieuwe ideeën en inzichten. Het helpt je een eigen kijk op zaken te ontwikkelen. Daarnaast vergroot het samen uitpluizen van een kwestie de emotionele betrokkenheid. Dat intensiveert de beleving, wat het plezier in het kijken en spelen natuurlijk ten goede komt! Het lespakket bestaat uit twee delen. Deel A geeft je handreikingen om zelf onderwerpen aan te snijden. Bijvoorbeeld vanuit vragen die kinderen stellen. Het is ook handig om dit deel door te nemen voor je met de uitgewerkte lessen begint. Deel B bevat drie uitgewerkte lessen. De lessen hebben raakvlakken met verschillende aspecten van theater. Je kunt er direct mee aan de slag. Iedere les begint met een korte oriëntatie op het onderwerp. Die is bedoeld voor jou als gespreksbegeleider. Dan ga je het onderwerp introduceren. De vragen, op verschillend niveau, helpen het gesprek openen en verdiepen. Tenslotte zijn er enkele suggesties voor een praktische verwerking.
A. Algemene richtlijn A I Tien tips voor het filosoferen A II Over startvragen A III Vragenstellen B. Drie lessen B I Waarnemen B II Doen alsof B III Humor |
